Làm affiliate hay tự kinh doanh: 6 trục so sánh và 3 câu tự kiểm

Hai thứ đặt trên hai cái bàn, cùng một tháng bắt đầu.

Bên này là chồng thùng carton kê sát tường phòng khách: lô hàng đầu tay, bốn mươi triệu vừa chuyển cho xưởng. Bên kia là ba hộp mẫu thử xin được của shop, trong túi nilon mỏng, cước shop trả.

Sáu tháng sau chưa ai dám nói ai khôn hơn — chỉ biết một trong hai đang mất ngủ vì cái chồng thùng ấy.

Câu hỏi làm affiliate hay tự kinh doanh mà hỏi kiểu "cái nào hơn" thì không có đáp án. Hỏi đúng là: bạn đang ở giai đoạn nào? Affiliate (tiếp thị liên kết — bạn giới thiệu hàng của người bán và ăn hoa hồng trên đơn chốt được) là học phí rẻ nhất để học thị trường: hàng của shop, kho của shop, vốn gần bằng không, bạn bỏ ra công. Tự nhập hàng về bán trả phần dày hơn, nhưng dày cho người đã biết ngách nào chạy. Chưa biết mà đã ôm lô đầu thì chính lô hàng ấy là khoá học đắt.

Cùng một bảng số, hai đoạn đường: affiliate và tự kinh doanh khác gì nhau

Màn hình gian hàng ở ảnh đầu bài — doanh thu 1,8 tỷ, 8.878 đơn — không nói người ta tới đó bằng đường nào; đích giống nhau, đoạn đường khác hẳn. Sáu trục, đặt cạnh nhau:

Dòng "việc phải làm": bên trái hai đầu việc, bên phải sáu — và sáu việc ấy không xếp hàng chờ nhau. Khách nhắn hỏi size lúc gần nửa đêm, để đến sáng thì thành đơn của người khác; cùng đêm đó xưởng báo hết mã màu đang chạy trong video mới lên.

Dòng "quyền kiểm soát" thì cắt cả hai chiều.

Người làm affiliate không được ai hỏi ý. Video đang chạy ngon thì shop đổi giá — mà bạn biết không phải vì shop báo: dưới bình luận có người hỏi sao giá trong video một đằng, bấm vào một nẻo. Hôm khác là hết size, là hạ hoa hồng, là khách chờ lâu rồi để lại một sao cho món bạn vừa khen. Bạn ngồi sửa mô tả, ghim bình luận, xin lỗi thay người khác — cái quyết định làm hỏng buổi tối của bạn được bấm ở một nơi bạn chưa từng thấy.

Người tự kinh doanh thì được tự quyết. Đổi lại, "quyết hết" đi kèm "chịu hết": chọn sai mẫu là ôm, hàng về lệch màu so với ảnh xưởng gửi là tiền túi mình bù. Không bên nào nhẹ hơn — một bên nặng ở công, bên kia nặng ở vốn.

Ba tháng đầu bạn không kiếm tiền, bạn mua thông tin

Nghe phũ, nhưng đúng thế. Thông tin gì? Ngách nào có người mua thật chứ không chỉ có người xem. Vùng giá nào bấm mua không cần nghĩ. Món nào kéo về toàn "ship bao lâu ạ", món nào toàn "đẹp quá" rồi thôi.

Mớ thông tin ấy không có sẵn trong khoá học nào. Nó nằm rải trong phần bình luận, trong mấy tin nhắn hỏi đi hỏi lại một câu, trong buổi tối bạn vừa và cơm vừa vuốt xem đêm qua ai hỏi gì. Làm đều vài tháng thì cuốn sổ trong đầu dày lên: món này khách hỏi giá trước, món kia hỏi bảo hành trước — hai kiểu người mua khác nhau.

Affiliate bán mớ thông tin đó cho bạn với giá gần bằng không: hàng thì xin mẫu thử miễn phí từ shop — một món, không phải một lô, về tới nhà nằm gọn ở góc bàn. Thứ tự việc cần làm thì bản đồ từ 0 đến đơn đầu tiên xếp sẵn từng chặng.

Cái quý nhất ở đây không phải hoa hồng. Là quyền được sai rẻ: quay mấy tuần cho ngách gia dụng, thấy tệp không hợp, tuần sau đổi ngách — giá phải trả là mấy buổi tối quay bỏ đi. Cách dò ngách có phương pháp nằm ở bài chọn ngành hàng bằng năm câu hỏi.

Người vừa nhập lô đầu tay mà chọn sai tệp thì không có cái nút đổi ấy. Hàng đã về, kê sát tường, đi ngang phải bước tránh. Bán tháo thì lỗ, để đó thì mỗi tuần trôi qua là một tuần tiền nằm im trong lớp giấy carton, chẳng ai nói cho biết bao giờ mới ra.

Còn phân vân có nên vào nghề, bài tự chấm năm câu đáng làm trước — nó lọc người ra chứ không dụ người vào.

Mặt tối của cả hai bên: công không ra đơn và hàng nằm im

Nói mãi mặt sáng thì thành quảng cáo. Hai con đường gãy ở hai chỗ khác nhau.

Affiliate gãy ở chỗ công là tiền nhưng không ai xuất hoá đơn cho công: quay hai tiếng, dựng một tiếng, đổi lấy hoa hồng của một món giá rẻ. Chuyện đó nằm ở bài hoa hồng cao mà vẫn lỗ công, còn kỳ vọng tiền nên đặt ở đâu thì có bài thu nhập affiliate thực tế.

Tự kinh doanh gãy ở tồn kho, rồi gãy tiếp ở vận hành: một mình vừa quay vừa đóng gói vừa trả lời khách thì tuần đầu hăng, ít tuần sau nội dung xuống trước — nội dung là việc duy nhất không ai réo bạn. Bài làm một mình hay thuê người tính ngưỡng nên san việc ra.

Chúng tôi không nói mô hình nào chắc thắng: bên nào cũng nhiều người bỏ cuộc, lý do giống nhau đến lạ — hết tiền hoặc hết sức trước khi kịp có số liệu để sửa.

Đường lai của người đi lâu: bán hàng người khác trước, hàng mình sau

Nhìn những người trụ được lâu, chúng tôi thấy một lối đi lặp lại. Kể như lộ trình tham khảo: có người dừng giữa chừng vì thấy affiliate hợp mình hơn.

Chặng một: làm affiliate một ngách đủ lâu để có số của chính mình. Chặng hai: bức tranh hiện ra — món nào bán chạy, khách hỏi gì trước khi chốt, vùng giá nào chốt nhanh; lúc này bảng sản phẩm WIN đọc khác hẳn hồi mới vào, không còn là chỗ tìm món để quay mà là chỗ đọc thị trường đang dịch về đâu. Chặng ba, và chỉ tới đây: nhập lô riêng, hoặc làm hàng nhãn riêng (private label — hàng của xưởng gắn thương hiệu mình), với cái vốn là kênh nội dung đã thành tài sản.

Đi ngược thứ tự ấy là chỗ đau nhất chúng tôi chứng kiến: ôm năm chục triệu tiền hàng khi chưa từng bán nổi một đơn affiliate — cược vào một phỏng đoán mà cách kiểm tra gần như miễn phí.

Ba câu tự kiểm trước khi ôm lô hàng đầu tiên

Vẫn thấy máu chảy về phía tự kinh doanh? Trả lời thật ba câu.

Một: bạn chịu được cảnh vốn nằm trong thùng carton hai tháng không? Không phải "có tiền không", mà "có chịu nổi cảm giác không" — nhiều người có tiền nhưng mất ngủ, rồi bán tháo tháng thứ hai.

Hai: ai lo vận đơn và trả lời khách lúc đêm hôm? Nếu là "tôi", cộng số giờ ấy vào lịch tuần rồi xem còn mấy giờ cho việc quay.

Ba: mất trọn lô đầu thì nhà bạn có sống ổn không? Không phải "có tiếc không". Là sống ổn không.

Một câu "không" thôi thì khoan — không phải bỏ, là khoan: dùng quãng đó làm affiliate cho tới khi cả ba câu đều "có".

Có trường hợp ngược, và nó thật: nhà bạn có xưởng, có nguồn hàng sẵn, hoặc bán quen ở chợ. Với người này, affiliate mới là đường vòng — thứ cần học là làm nội dung, không phải dò nên bán gì.

Câu hỏi thường gặp

Affiliate khác bán hàng online chỗ nào?

Khác ở chỗ ai sở hữu hàng và ai chịu vận hành. Làm affiliate, bạn không mua hàng, không giữ kho, không xử lý hoàn — chỉ mang người mua tới cho shop và ăn hoa hồng trên đơn chốt được. Bán hàng online thì mua hàng về, tự định giá, tự giao, tự chịu mọi thứ phát sinh.

Làm cả hai cùng lúc được không?

Được, nhiều người làm lâu năm đang làm vậy: vài mã chủ lực là hàng riêng, phần còn lại gắn link shop khác. Nhưng người mới nên chọn một — một quỹ thời gian, một kênh, chia đôi thì cả hai nửa vời, mà nửa vời thì không có số liệu nào đủ sạch để sửa.

Affiliate có phải là làm không công cho shop?

Không hẳn. Một đơn hàng gồm nhiều phần việc: sản xuất, kho vận, chăm sóc khách, phân phối. Affiliate ăn phần phân phối, shop ăn phần còn lại và gánh rủi ro. "Làm không công" chỉ thành thật khi bạn đổ hàng chục giờ vào một món hoa hồng quá mỏng.

Khi nào nên chuyển từ affiliate sang nhập hàng?

Khi bạn trả lời được bốn câu bằng số của chính mình: món nào bán chạy, khách hỏi gì nhiều nhất, vùng giá nào chốt nhanh, kênh có bao nhiêu người xem quen — và ba câu tự kiểm ở trên đều "có". Thiếu một vế thì nhập hàng chỉ là đổi rủi ro công lấy rủi ro vốn.

Tự kinh doanh trên nền tảng cần đăng ký những gì?

Ở mức khái quát: bán hàng của mình là hoạt động kinh doanh, nên nghĩa vụ nhiều hơn người chỉ nhận hoa hồng — đăng ký, hoá đơn, chứng từ nguồn gốc, thuế. Chi tiết ở bài nghĩa vụ pháp lý của người làm affiliate và bài thuế và hồ sơ khi làm affiliate. Điều kiện mở gian hàng thì kiểm tra trong app của chính bạn, mục hồ sơ người bán. Chúng tôi không tư vấn pháp lý hay thuế: quy định đổi theo thời điểm và quy mô, nên trước khi nhập lô lớn, hỏi một người làm kế toán rẻ hơn chi phí sửa sai.

Việc làm được ngay tuần này

Kẻ đôi tờ giấy. Bên trái: ba câu tự kiểm, có hoặc không. Bên phải: những thứ bạn biết chắc về ngách của mình — biết chắc, không phải đoán.

Bên phải còn trống thì chưa nhập gì cả: quay tiếp, ghi số tiếp, để thị trường trả lời hộ bạn bằng hàng của người khác. Hai bên đều đầy thì thứ bạn cần vẫn là một lô nhỏ hơn lô định nhập.

Về tác giả

Đội ngũ OKAff tự vận hành nhiều kênh TikTok nội dung và affiliate. Chúng tôi đi đường hoa hồng trước, và đã ngồi cạnh không ít người ôm hàng — bên nào cũng có người sống khoẻ, người đuối sức. Đây là quan sát trong ngách chúng tôi làm: kết quả của bạn tuỳ ngách, tuỳ vốn, tuỳ sức bền.